CANAL-U

Transcription complète

Patrick SAUZET : Eliana Estaca, bonjorn.
Eliane ESTAQUE : Bonjorn.
PS : Doncas, anam parlar primièr de vos, se volètz... nos dire un pauc qual sètz e d’ont venètz, d’un mot.
EE : Soi neishuda a Sabarat, dins l’Arièja.
PS : Sabarat se ditz ?
EE : Sabarat, òc. Dins l’Arièja, al costat del Mas d’Asil.
PS : Luènh del Mas d’Asil ?
EE : Quatre quilomèstres. Quatre o cinc. Quatre, cresi. Voilà. Donc, èi entenut, quan èra petita, parlar patoés al torn de jo. Les parents, les amics, tot le monde parlava patoés. Mas nosautis, joens, caliá parlar francés. E, èi avut dus institutors, que l’un nos deishava parlar patoés de temps en temps, atal...
PS : En classa tanben, o...?
EE : Pas en classa. Mos ensenhava, se volètz, la gramària, ame’l patoés. Fasiá una, una relacion se volètz.
PS : S’en servissiá ?
EE : S’en servissiá. Per exemple, nos disiá : tots les mòts, en patoés, que s’acabavan per ada, en francés èra –ée. Se acabavan per –é-, -e. Una dictada, une dictée. E mos ajudava plan. Més, après, èi avut un autre institutor. Alavetz, aqueth, caliá-pas cap de mic parlar patoès.
PS : ...cap de mic
EE : Pas un mòt. Anfin, dins l’ensemble, bon, aquela lenga, petit a petit, s’es un pauc perduda. Las gents vièlhs son partits e ara, i a-pas plan monde que le parla encara.
PS : Perque vos, òc, l’ausissiatz parlar, mas a qual lo parlàvetz ?
EE : L’èi-pas plan parlat jo.
PS : Mai que mai ausit.
EE : Ame personas atjadas que parlavan pas le francés, parlava un pauc patoés e me brembi que una femna atjada, parlava patoès, li responiá en patoès. E dins una conversacion, li diguèri “non”. E me repoteguèc e me disèc : “Cal diser nani”. “Nani” èra le “vous” français, coma la persona èra mès atjada que jo, li caliá díser “nani”, pas “non”.
PS: Èra important dire « nani " ?
EE : Per ela, èra importènt. Un mainatge deviá respectar les vièlhs.
PS : E dire “nani”
EE : Oui. Cal díser “nani”. Me brembi aquò.
PS : Es una bona leiçon, aquò, interessanta.
EE : Es demorat.
PS : E lo segond regent, en practica dins la classa, cossí se produsissiá (?) ?
EE : Nosautis, èrem neishuts, donc, a la campanha. Totis èrem de la campanha, de gents que les parents parlavan patoés. E nosauti(s) i aviá quauque mòt qu’escapava, en patoés, dins le francés. E alavetz, le regent mos fasiá la guèrra aquí dessús. Voliá-pas que botèssem un mòt de patoés. Èra un pauc normal, parce que caliá aprénguer le francés e alavetz caliá-pas melanjar. Mas enfin, ne demòra encara quicòm dins le cap.
PS : Òc, es pas completament caçat ça que la. E alara, lo vòstre país, aquí donc, prèp del Mas d’Asil, es un parlar lengadocian, que diriam, e es pas plan luènh ça que la dels parlars gascons, es que avètz d’exemples...?
EE : Le parlar gascon se parla al vilatge a costat.
PS : Que se sona ?
EE : Qu’es a pus près, Dalmasan, qu’es a pus près a cinc quilomèstres d’a’n çò nòste. E aquí se parla gascon.
PS : Concretament, quinas diferéncias, es que i a d’exemples de mots que vos tornan... de causas que son diferentas a Dalmazan e a...
EE : ..de mòts oui.... A’n çò nòste, per díser “un chaudron”, disèm “un pairòl” e a costat, disen “un caudèr”.
PS : A ! “un caudèr”, òc.
EE : Aprèp, sèi pas d’auti mòts. Jo èi aprés surtot.....
PS : Me semblava tanben que per lo nom del gos o del can ?
EE : Oui, es vertat, nosautis disem “le can” e eli disen “le gos”.
PS : A òc...
EE : I a diferéncias atau, més mos comprenguèm quand mèma.
PS : Me sembla, aquí, tot aquò se trobava sul mercat, benlèu non ? Prèp de Dalmazan.
EE : Suls mercats, e .... i aviá las fèiras qu’èran importèntas, la fèira del Mas, la fèira de Dalmazan e la fèira de Sent Gironç. Èra fèiras pro importèntas e alavetz, i avia çò qu’apelavan, sus las plaças, les feirals. I aviá le fèiral del buòus, i aviá... anà vener la polalha tot aquò, i aviá una plaça e i aviá plan monde. E alavetz, la nuèit, a’n çò nòste, las gents, les amics, tots se reunissián e parlavan del cors del buòu, del cors de la poralha, dels pòrcs e i aviá pòrcs qu’eran pro reputats, èran les pòrcs de Casèras.
PS : Los pòrcs de Casèras, òc, a mès son de pòrcs gascons aquò ja!
EE : A Casèras... èra una qualitat de pòrcs, parés, milhor qu’a...
PS : que Casèras es ja dins la val de...
EE : Casèras es a costat de Carbona.
PS : Es aquò.
EE : Carbona...
PS : Es la val de Garona
EE : Si...
PS : Es donc de l’autre costat. Òc, d’acòrdi.
EE : Oui.
PS : Òc, justament parlavetz de poralha e de garinas.
EE : De poralha oui, de poralha, compreni las garinas, les poths e les perròts..
PS : A ! les perròts...
EE : ... les perròts, las aucas, les tirons, òc tot aquò.
PS : Disètz que de garinas se parla quand son vivas e polalha quand son per vendre, es aquò, non ?
EE : Es aquò, las poralhas es l’ensemble de la garina, dels tirons, e tota la poralha, direm.
PS : Dels tirons tanben.
EE : Òc dels tirons. Les tirons, la tirona que la tirona es la femna del tiron. se volètz.
PS : Òc, justament l’ agricultura d’aquí, i a de tipe de bestial. Buòus, pòrcs, polalha.
EE : Buòus, pòrcs, oui.
PS : E tanben de qué se fa créisser? De milh ? I a de milh ?
EE : De motons.
PS : De motons?
EE : Les buòus servissián...
PS : Las oelhas ?
EE : Las oelhas... les buòus servissián sustot pel trabalh de la tèrra, anà laurar e tot aquò.... E un còp qu’avián-pas mèi de fòrça anà laurar, les engraissavan anà la bochariá... E fasiá, èra de bona vianda.
PS : Per lo trabalh e per la carn, pas per lo lèit.
EE : Per la carn, quand avián acabat de laurar e tot aquò. Acabavan, a nom d’anar dins una mason de retrèta, acabavan...
PS : Una dròlla de.. curiosa retirada, es una retrèta un pauc...
EE : E las oelhas, ben las oelhas donavan sustot la lana, e après a la montanha. Aquí oui, èra quicòm a la montanha, prenguián la lèit de las oelhas anà fèr le fromage. Més, a’n çò nòste non, sèi pas çò que... a part la lana, vesi pas, èi-pas jamai vist quauqu’un tirar lèit a las oelhas.
PS : E las oelhas demoravan dins lo vilatge o montavan per estivar ?
EE: Voilà. L’estiu, montavan a la montanha e l’ivèrn, tornavan a... a la plana. Se podèm díser la plana. Mes, per l’epòca, nosauti, semblava talament luènh, la montanha. A’n çò, nòste, èra la plana.
PS : E òc, e òc…